Japan rond 1900

De geschiedenis van Mikao Usui kan niet helemaal los gezien worden van de Japanse geschiedenis. Usui werd geboren in het jaar 1865, een zeer turbulente periode in de geschiedenis van Japan. In 1854 werd Japan onder grote druk van de Amerikaanse vloot gedwongen zijn isolatie op te geven van de rest van de wereld. Veertien jaar later ontstonden er ook nog eens binnenlandse problemen toen een revolutionaire groep de macht greep en een snelle overname van de westerse technologie nastreefde. Deze groep wilde de keizer (Mutsuhito, de 122e keizer) terug hebben in het centrum van de macht.

Bij de geboorte van Mutsuhito in 1853 was Japan nog een geisoleerd en feodaal land, gedomineerd door de shoguns van het Tokugawa-shogunaat. Deze regeerden vanaf het jaar 1600 onafgebroken over de meer dan 250 gedecentraliseerde regio's. In 1868 legde de toen 15-jarige keizer de eed af en begon er een nieuwe periode, de Meiji-periode. Ten tijde van Mutsuhito’s overlijden in 1912, had Japan een grote politieke, sociale en industriëele revolutie ondergaan, die de Meiji restauratie wordt genoemd. Het land was inmiddels een van de grotere wereldmachten geworden. Het keizerlijke hof werd in deze periode verplaatst naar Edo, dat werd omgedoopt tot Tokio (oostelijke hoofdstad). Er volgden een aantal drastische economische en sociale hervormingen, zoals vrije beroepskeuze, afschaffing van de privileges van de samoeraiklasse, belastingen in geld in plaats van in natura, vrij grondbezit en de instelling van de dienstplicht. Er werden in rap tempo staatsbedrijven gecreeëerd die later weer werden geprivatiseerd. Daarnaast werd er ook buitenlandse technologie geimporteerd.

Deze veranderingen vonden allemaal plaats gedurende de jeugd en jonge jaren van Mikao Usui. Dit moet een grote invloed hebben gehad op zijn ontwikkeling. Hij groeide immers op in een tijd dat zijn geboorteland enorm aan het veranderen was en er feitelijk sprake was van een soort cultuur-shock. In deze situatie koos Mikao Usui er kennelijk toch voor trouw te blijven aan zijn Boeddhistische wortels en een healer te worden. De basis hiervoor was waarschijnlijk al gelegd in zijn jeugd. Ook zijn Tendai-Boeddistische achtergrond zal hierin wel een grote rol gespeeld hebben.

In 1889, Usui was toen 24 jaar oud, kreeg Japan een grondwet, die gebaseerd was op de Duitse grondwet. Er werd daarnaast een compleet nieuw leger opgebouwd met behulp van Engelse, Franse en Duitse adviseurs. De nieuwe ambities van Japan leidden tot oorlogen met China (1894-1895) en Rusland (1904-1905). Keizer Meiji was overigens zeer geliefd bij het Japanse volk. Ondanks het breken met zeer oude tradities was zijn doel kennelijk toch om Japan te laten profiteren van de modernisering en de bijbehorende welvaart.

Aan het eind van de 19^e eeuw werd de samoerai klasse dus afgeschaft en hiervoor in de plaats kwam een leger met een westerse grondslag. Voor de samoerai betekende dit het einde van een zeer lange traditie. Het werd hen vanaf 1876 verboden een zwaard of katana te dragen en hiermee tuimelden ze ineens van hun voetstuk af, zeker na de openstelling van Japan. In 1878 wordt de klasse der samoerai vervangen door de shizoku-klasse, een Chinese term die persoon met samoerai voorouders  betekent en worden alle andere privileges afgeschaft. Het ging hier om ongeveer 460.000 tot twee miljoen samoerai van de ruim 46 miljoen Japanners. Het betekende dat zij verarmden of gewone baantjes moesten gaan zoeken tussen het gewone volk. Hiertegen ontstonden natuurlijk allerlei opstanden en deze veel te snelle verandering van een eeuwenoude traditie is collectief nooit goed verwerkt. Door de eeuwen heen hadden zij de hoogste status in het land gehad. In 1877 werd het laatste verzet van de samoerai gebroken. Nog steeds spelen samoerai codes een rol in de Japanse eer- of schaamtecultuur waarin het plegen van seppuku of harakiri tot ver in de 20e eeuw nog voorkwam.